Στο προοίμιό του, πέραν του τουρκικού εθνικού ύμνου και του «καλέσματος του Ατατούρκ προς τη νεολαία», υπάρχει και ο πρόλογος της «επιτροπής», στον οποίον αναφέρονται τα εξής: «Η ΤΔΒΚ έχει μία πολύ σημαντική θέση από πολιτικής και στρατιωτικής απόψεως εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης στον κόσμο. Η θέση της αυτή, όπως εξασφαλίζει στην πατρίδα μας ορισμένα πλεονεκτήματα στη διεθνή σκηνή, έτσι και την φέρνει αντιμέτωπη συνεχώς με ορισμένες εσωτερικές και εξωτερικές απειλές. Η τουρκοκυπριακή νεολαία είναι υποχρεωμένη να είναι έτοιμη πάντοτε και σε κάθε περίπτωση, να προστατεύσει τη χώρα και το έθνος της έναντι αυτών των απειλών. Η σημαντικότερη προϋπόθεση για αυτή την ετοιμότητα είναι να προστατεύσει ανεξαρτήτως τιμήματος την εθνική ενότητα και συμβίωση στην ΤΔΒΚ, η οποία δημιουργήθηκε ως ένα κράτος προσδεδεμένο στον Ατατουρκικό Εθνικισμό, δημοκρατικό, κοσμικό και κοινωνικό κράτος δικαίου, καθώς επίσης να είναι αρκούντως συνειδητοποιημένη για να το πετύχει. Αυτό καθίσταται δυνατό, όχι μόνο στην πνευματική διάσταση των ΑΡΧΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΤΟΥ ΑΤΑΤΟΥΡΚ, αλλά ταυτόχρονα με την υιοθέτησή τους ως τρόπου ζωής.
Ο Τουρκοκύπριος νέος, στο βαθμό που υιοθετεί ως τρόπο ζωής τις αρχές και μεταρρυθμίσεις που κληροδότησε ο Ατατούρκ στην τουρκική νεολαία και στο βαθμό που συνειδητοποιεί τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η χώρα μας, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα συμβάλει στη διαιώνιση της ύπαρξης της ΤΔΒΚ και στην εξύψωσή της στο επίπεδο των σύγχρονων πολιτισμών.
Στόχος, λοιπόν, του μαθήματος των Γνώσεων Εθνικής Ασφάλειας είναι να δείξει το δρόμο στην τουρκοκυπριακή νεολαία για την προστασία και την άγρυπνη φροντίδα της ΤΔΒΚ και να συμβάλει στην απόκτηση των αναγκαίων προσόντων για την επιτυχή επιτέλεση αυτού του καθήκοντος». ‘’ Στο ίδιο, σελ. 6. ‘’
Ο «πρόλογος» αυτός αποτελεί μία ελαφρώς εμπλουτισμένη αντιγραφή του αντίστοιχου προλόγου, ο οποίος προτάσσεται στο τουρκικό εγχειρίδιο. Αυτό που αλλάζει είναι οι αναφορές στην «ΤΔΒΚ» και στην «τουρκοκυπριακή νεολαία», οι οποίες αντικαθιστούν τις λέξεις «Τουρκία» και την «τουρκική νεολαία» που υπάρχουν στο εγχειρίδιο των τουρκικών λυκείων. Πέραν τούτου, αναπαράγονται οι ίδιες στερεοτυπικές και βαθύτατα ουσιαστικές στο συμβολισμό τους αναφορές στην «εθνική ενότητα και συμβίωση», στις «αρχές και μεταρρυθμίσεις του Ατατούρκ», καθώς και στις υφιστάμενες «εσωτερικές και εξωτερικές απειλές» («παιχνίδια» στο τουρκικό εγχειρίδιο) με τις οποίες έρχονται αντιμέτωπες οι δύο «χώρες».
Ο «Ατατουρκισμός» και το «δημοκρατικό, κοσμικό και κοινωνικό κράτος δικαίου» δεν αποτελούν τίποτε άλλο παρά μία αντιγραφή του 2ου άρθρου του τουρκικού Συντάγματος, ενώ χαρακτηριστική είναι η καλλιεργούμενη στρατιωτική λογική που διαπνέει την αιτιολόγηση του «καθήκοντος» των Τουρκοκυπρίων να υπερασπίσουν «πάντοτε και σε κάθε περίπτωση» το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου.
Ως προς το περιεχόμενό του, το τουρκοκυπριακό εγχειρίδιο χωρίζεται σε τέσσερα κεφάλαια, τα οποία αποτελούν θεματικές κατηγορίες και του αντίστοιχου τουρκικού εγχειριδίου:
α) «Εθνική ασφάλεια και στρατηγική εθνικής ασφάλειας»,
β) «Οργανισμοί που διασφαλίζουν την εθνική ασφάλεια»,
γ) «Ατατουρκισμός και αρχές του Ατατούρκ, Εθνική ενότητα και συμβίωση», και
δ) «Η θέση της Κύπρου και οι απειλές εναντίον της ΤΔΒΚ».
Και στο τουρκοκυπριακό εγχειρίδιο η δομή της διδακτικής ενότητας είναι ίδια με την αντίστοιχη του τουρκικού: Οι διδακτικές υποενότητες ακολουθούνται από συνοπτικές ερωτήσεις προκειμένου να δοθεί έμφαση στις διδασκόμενες έννοιες, αλλά και να επιτευχθεί η εμπέδωσή τους, ενώ στο τέλος παρατίθενται πάντοτε και «αποσπάσματα προς ανάγνωση», με σκοπό την περαιτέρω επεξεργασία των διδασκομένων κεφαλαίων.
Ενδιαφέρον για την τουρκική αντίληψη περί του ρόλου που διαδραματίζει η Κύπρος για την «ασφάλεια» της Τουρκίας είναι το απόσπασμα που προτάσσεται του προαναφερθέντος τέταρτου κεφαλαίου («Η θέση της Κύπρου και οι απειλές εναντίον της ΤΔΒΚ») στο τουρκοκυπριακό εγχειρίδιο.
Πρόκειται για λόγια που αποδίδονται στον ίδιο τον Ατατούρκ, ο οποίος κατά τη διάρκεια στρατιωτικής άσκησης που επιθεωρούσε στα νότια της Τουρκίας, ζήτησε από τους επιτελείς που ήταν συγκεντρωμένοι γύρω από έναν στρατιωτικό χάρτη να του υποδείξουν τις οδούς ανεφοδιασμού της χώρας, σε περίπτωση νέας στρατιωτικής κατοχής. Κάθε ένας υποδείκνυε και διαφορετική κατεύθυνση. «Αφού τους άκουσε όλους υπομονετικά, έτεινε το χέρι του στο χάρτη και, δείχνοντας την Κύπρο, τους είπε τα εξής: ‘‘Κύριοι, όσο η Κύπρος βρίσκεται σε εχθρικά χέρια, οι δρόμοι ανεφοδιασμού της περιοχής αυτής έχουν μπλοκαριστεί. Προσοχή στην Κύπρο. Το Νησί αυτό είναι για μας σημαντικό’’». ‘’Στο ίδιο, σελ. 87. Για την αφήγηση του περιστατικού με τον Ατατούρκ, βλ. Derviş Manizade, Kıbrıs: Dün, Bugün, Yarın (Κύπρος: Χθες, Σήμερα, Αύριο) (İstanbul: Kıbrıs Türk Kültür Derneği Yayınları, 1975), σελ. 13.’’
Δεν θα μπορούσε ίσως να υπάρξει καλύτερη επιλογή, προκειμένου να καταδειχθεί εύγλωττα, συνοπτικά και στοχευμένα η στρατιωτική αξία της Κύπρου – και μάλιστα δια στόματος του ίδιου του «πατέρα των Τούρκων» – και να τονισθεί η διαχρονική της σημασία για την «ασφάλεια» της τουρκικής ενδοχώρας.
Μετά την «ουσιαστική» αυτή εισαγωγή στο θέμα, ακολουθούν η ανάπτυξη της σημασίας που έχει η γεωπολιτική θέση της Κύπρου, με χαρακτηριστικότερη την υπόδειξη προς τους μαθητές ότι «όσοι στην ιστορία κυριάρχησαν επί της Κύπρου, δημιούργησαν μεγάλα και ισχυρά κράτη, και εξασφάλισαν την υπεροχή τους έναντι των αντιπάλων στο πολιτικό, οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο». ‘’Milli Güvenlik Bilgisi, σελ. 88.’’
Στο πλαίσιο της ήδη γνωστής λογικής, αμέσως μετά εκτίθενται οι «κίνδυνοι που απειλούν την ΤΔΒΚ»: «Μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι τα αίτια των αντιπαραθέσεων για το Κυπριακό στην ιστορική του εξέλιξη είναι οι αχόρταγες επιθυμίες του διδύμου Ρωμιοί-Έλληνες, οι οποίοι έβαλαν σαν στόχο να αποκτήσουν το νησί, επιθυμίες που προσπαθούν να πραγματοποιήσουν συντονιζόμενοι με τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων. […] Η αντιμετώπιση της Ελληνοκυπριακής Διοίκησης ως της μόνης εξουσίας στη Νήσο με την αναγνώρισή της ως Κυπριακής Δημοκρατίας από δυνάμεις που έχουν συμφέροντα στο νησί, και στην κατεύθυνση εξυπηρέτησής τους, επιχειρούνται διάφορα παιχνίδια εναντίον της ΤΔΒΚ, με τις προσπάθειες να καταστήσουν τους Τουρκοκύπριους μπάλωμα και μειονότητα στη Δήθεν Ελληνοκυπριακή Δημοκρατία και με συνεπαγόμενο στόχο τον τερματισμό της τουρκικής κυριαρχίας». ‘’ Στο ίδιο, σελ. 89.’’
Κατόπιν ακολουθεί η ονομαστική παράθεση των «απειλών», με πρώτη τη «Μεγάλη Ιδέα» (Megalo İdea) που πλαισιώνεται και με χάρτη των «επεκτάσεων» της Ελλάδας «από το 1829 μέχρι σήμερα», δεύτερη την «Ένωση» και τρίτη την «Όσμωση», ελληνικό όρο που στην τουρκική και τουρκοκυπριακή ρητορεία είναι ισοδύναμος της αφομοίωσης. ‘Στο ίδιο, σελ. 90. Εντυπωσιακή είναι η ομοιότητα των προβαλλόμενων «επιχειρημάτων» με τα αντίστοιχα του Erim 35 χρόνια πριν, βλ. παρούσα εργασία, σελ. 4-5. Ενδιαφέρουσα είναι, επίσης, η επιμονή στην λανθασμένη ορθογραφικά απόδοση της «Μεγάλης Ιδέας», παρά τη διόρθωση του «λάθους» σε αρκετά έργα της πιο πρόσφατης τουρκικής ιστοριογραφίας, καθώς το «Megalo idea» παραπέμπει στο «Megalomani».’’
Το υπό εξέταση κεφάλαιο τελειώνει με τα «καθήκοντα που αναλογούν στους συμπολίτες μας για την αντιμετώπιση των απειλών εναντίον του κράτους μας», τις απαραίτητες ερωτήσεις εμπέδωσης της διδαχθείσας ύλης, καθώς και ένα εκτεταμένο «απόσπασμα προς ανάγνωση» από το δεύτερο τεύχος του «περιοδικού των Δυνάμεων Ασφαλείας», εκδοθέν τον Ιούλιο 1987, το οποίο αφηγείται την εισβολή του 1974. ‘’Στο ίδιο, σελ. 91-95.’’
Τόσο στο τουρκικό, όσο και στο τουρκοκυπριακό εγχειρίδιο είναι φανερή η προσπάθεια να μεταλαμπαδευτεί στους νεαρούς μαθητές η ιδέα πώς η «πατρίδα» απειλείται από «εχθρούς» στο εσωτερικό, αλλά και στο εξωτερικό, και κατά συνέπεια ότι οι ίδιοι οφείλουν να επιδεικνύουν ιδιαίτερη επαγρύπνηση. Ως καλύτερος τρόπος άμυνας προκρίνεται ο ασπασμός των «αρχών του Ατατουρκισμού» που προβάλλεται ως επίσημη ιδεολογία, αλλά και η συνειδητοποίηση της σημασίας που έχει η γεωγραφική θέση Κύπρου και Τουρκίας για την «ασφάλειά» τους. Ιδιαίτερα η πρώτη προβάλλεται ως στοιχείο εκ των ων ουκ άνευ για την «ασφάλεια» της τουρκικής ενδοχώρας. Το μήνυμα που δίδεται είναι ότι για την εξασφάλιση όλων αυτών, πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραματίζουν οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις, η στρατιωτική λογική των οποίων αναγορεύεται σε κυρίαρχη. Είναι αυτή η λογική – με τη συνακόλουθη ρητορεία – που μετατρέπεται στο μοναδικό πρίσμα δια του οποίου αναγιγνώσκονται τόσο οι εσωτερικές, όσο και οι εξωτερικές εξελίξεις σε Τουρκία και ψευδοκράτος, και είναι οι Τούρκοι στρατιωτικοί που μεταβάλλονται στους μείζονες ερμηνευτές και διαμεσολαβητές των εν λόγω εξελίξεων. Η συνεκτίμηση όλων των προαναφερθέντων σημείων σχετικά με το περιεχόμενο των εγχειριδίων του μαθήματος Εθνικής Ασφάλειας σε Τουρκία και κατεχόμενα, οδηγεί ευλόγως στο συμπέρασμα που καταλήγει η Altınay, ότι δηλαδή με το εν λόγω μάθημα «ένα γενικότερο μήνυμα που δίδεται (ας μην λησμονείται πως διδάσκεται από στρατιωτικούς-δασκάλους) είναι πως η πολιτική είναι στρατιωτικό ζήτημα και πρέπει να εξετάζεται από στρατιωτική σκοπιά. […] Αξιοπρόσεκτο είναι και το γεγονός ότι οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις εμφανίζονται ενώπιόν μας ως ένα υποκείμενο ανεξάρτητο (από τους άλλους κρατικούς θεσμούς, αλλά και την κοινωνία), προνομιούχο και δυνάμενο να εξεύρει λύση σε κάθε είδους πρόβλημα». ‘’Altınay, σελ. 186, 190.’’
Επίλογος
Εξετάζοντας τους τρόπους πρόσληψης του Κυπριακού από τις πολιτικές, διπλωματικές και στρατιωτικές ελίτ της Τουρκίας, από τις εκθέσεις Erim στα τέλη του 1956 μέχρι σήμερα, διαπιστώνεται η κεντρική θέση που κατέχει στη σκέψη τους η έννοια της «ασφάλειας» της Τουρκίας. Η έννοια αυτή διαδραματίζει ρόλο σταθεράς που προσανατολίζει και κυριαρχεί στους σχεδιασμούς για τη νήσο, η οποία εκτιμάται πως κατέχει κομβική θέση στη γεωγραφία της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. Παράλληλα, στο πλαίσιο αυτό, εκτιμάται ότι με την «ειρηνευτική επιχείρηση» του 1974 έσπασε ένας κρίκος της γεωγραφικής αλυσίδας των ελληνικών νησιών που κρατούσαν την Τουρκία περικυκλωμένη. Στη διαμόρφωση του πλαισίου των σχεδίων
