στην Τουρκική Διπλωματία, 1970-1991) (İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2007), σελ, 62-63.’’
Η επίσημη υιοθέτηση της γραμμής υπέρ της διχοτόμησης έγινε από τον ίδιο τον Menderes, σε ομιλία που εκφώνησε στη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση, στις 28 Δεκεμβρίου 1956, ‘’ Όπως αναγνωρίζεται και στην τουρκική ιστοριογραφία, η ιδέα περί διχοτόμησης είχε πρωτοπαρουσιαστεί το 1955 στην πολιτική επιθεώρηση Forum, περιοδικό το οποίο αντιπολιτευόταν την κυβέρνηση Menderes. Όπως αναφέρει διεξοδικά ο Σαρρής, πρόκειται για ανυπόγραφο σχόλιο στη στήλη «Σημείωμα του δεκαπενθημέρου», συντάκτης του οποίου ήταν μάλλον ο Fahir Armaoğlu και το οποίο δημοσιεύθηκε στο τεύχος της 15ης Ιουλίου 1955, με τίτλο «Kıbrıs! Kıbrıs! Kıbrıs!», βλ. Σαρρής, Η Άλλη Πλευρά, σελ. 325-327.’’
μετά και την τότε πρόσφατη σχετική τοποθέτηση του επισκεφθέντος την Τουρκία υπουργού Αποικιών της Βρετανίας Lennox-Boyd (19 Δεκεμβρίου 1956). Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι σε αυτή του την πολιτική επιλογή ο Menderes βρήκε υποστήριξη από τον ηγέτη της αξιωματικής αντιπολίτευσης και επικεφαλής του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, İsmet İnönü. Έτσι, όπως σωστά παρατηρεί η Fırat, στην τουρκική κοινή γνώμη υποβλήθηκε η ιδέα της διχοτόμησης αντί της – ούτως ή άλλως – μαξιμαλιστικής και υπερβολικά αισιόδοξης «διεκδίκησης» να «επιστραφεί» η Κύπρος στην Τουρκία. Το σύνθημα πλέον ήταν το «διχοτόμηση ή θάνατος» αντί του «Κύπρος ή θάνατος». ‘’Fırat, «Yunanistan’la İlişkiler», σελ. 604.’’
Μάλιστα, στο κυβερνητικό πρόγραμμα του Δημοκρατικού Κόμματος της 5ης κυβέρνησης Menderes (1957-1960) γινόταν αναφορά και στο Κυπριακό, το οποίο χαρακτηριζόταν «ζήτημα ζωτικής σημασίας στην εξωτερική μας πολιτική», και σημειώνονταν τα εξής: «Με τη συγκατάθεσή μας στη διχοτόμηση της Κύπρου φθάνουμε στο όριο των θυσιών που μπορούμε να προβούμε. Επιβεβαιώνουμε για μία ακόμη φορά ότι θα διατηρήσουμε την αποφασιστική μας αυτή στάση, προκειμένου να προστατεύσουμε την ασφάλεια της Τουρκίας, καθώς και το μέλλον και την εξέλιξη της τουρκικής κοινότητας». ‘’Gökçen Alpkaya, ‘’Türk Dış Politikası’’nda Milliyetçilik (Ο Εθνικισμός στην Τουρκική Εξωτερική Πολιτική), στο Tanıl Bora (ed.),Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce – Milliyetçilik, σελ. 155-167.’’
Ωστόσο, τα γεγονότα και οι παρασκηνιακές πολιτικοδιπλωματικές διεργασίες οδήγησαν στη συμφωνημένη λύση της ανεξαρτησίας, η οποία επικυρώθηκε με τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου του Φεβρουαρίου 1959. Παρά το γεγονός ότι η τουρκική Εθνοσυνέλευση είχε επικυρώσει την πολιτική της διχοτόμησης με ψηφοφορία που διεξήχθη στις 16 Ιουνίου 1958, υπό το φως της νέας πραγματικότητας που διαμορφώθηκε μετά την συνυπογραφή από την Τουρκία των παραπάνω συμφωνιών, το Σώμα αναγκάστηκε να τις υπερψηφίσει στις 4 Μαρτίου 1959. Και σε αυτήν την περίπτωση ο παλαίμαχος İnönü υποστήριξε την κυβέρνηση του Δημοκρατικού Κόμματος, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά ότι η Τουρκία είχε, υπό τις δεδομένες περιστάσεις και τη διεθνή συγκυρία, αποσπάσει το καλύτερο δυνατό για τα εθνικά της συμφέροντα: «Κατανοούμε και αναγνωρίζουμε ότι στο σύστημα συμμαχιών εντός του οποίου βρισκόμαστε υπήρχαν ισχυροί λόγοι συλλογικής ασφάλειας που μας ώθησαν στη σύναψη της συνθήκης. Παράλληλα, δεν δυσκολευόμαστε να υποθέσουμε ότι η σημαντική επήρεια των παραινέσεων από τους ισχυρούς φίλους δημιούργησαν μία έντονη αίσθηση». ‘’Fırat, «Yunanistan’la İlişkiler», σελ. 604, 613-614.’’
Στην Κύπρο, όμως, είχε ήδη δημιουργηθεί και ένας άλλος πόλος δράσης από έναν άλλο πόλο εξουσίας στην ίδια την Τουρκία: Πρόκειται για την «Τουρκική Οργάνωση Αντίστασης» (Türk Mukavemet Teşkilâtı), η οποία ιδρύεται στα μέσα Νοεμβρίου 1957, και ελέγχεται άμεσα από το προαναφερθέν «Γραφείο Ειδικού Πολέμου» του τουρκικού Γενικού Επιτελείου.[1] Πριν τη δημιουργία της εν λόγω οργάνωσης υπήρχαν η ελεγχόμενη από τον Fazıl Küçük, Volkan (Ηφαίστειο), καθώς και οι Kara Çete (Μαύρη Συμμορία), 9 Eylül Cephesi (Μέτωπο της 9ης Σεπτεμβρίου, ονομασία που έλαβε από την ημερομηνία εισόδου των κεμαλικών στρατευμάτων στη Σμύρνη το 1922), και Kıbrıs Türk Mukavemet Birliği (Τουρκοκυπριακή Ένωση Αντίστασης). ‘’Ahmet An, «Türk Mukavemet Teşkilâtı’nın Kıbrıs Sorunundaki Yeri» (Η Θέση της ΤΜΤ στο Κυπριακό Πρόβλημα), Tarih ve Toplum, τομ. 30, τευχ. 180 (Δεκέμβριος 1998), σελ. 43-55.’’
Όλες αυτές οι ομάδες ενσωματώθηκαν στην ΤΜΤ και έτσι υπό την κεντρική καθοδήγηση του τουρκικού Γενικού Επιτελείου ξεκίνησε μία πορεία ένοπλης επιβολής του πολιτικού στόχου της διχοτόμησης. Η νέα οργάνωση βάδιζε στα χνάρια της προηγούμενης «Volkan», όταν προκειμένου να επιβάλει το διχοτομικό της στόχο δεν δίσταζε να απειλήσει ή ακόμη και να ασκήσει τρομοκρατία εναντίον των διαφωνούντων Τουρκοκυπρίων. Έτσι, η «Volkan» απειλούσε σε προκήρυξή της τής 20ής Δεκεμβρίου 1955 τους Τουρκοκύπριους να μην περιφέρονται σε ελληνοκυπριακές γειτονιές, να μην πηγαίνουν στους κινηματογράφους ή σε οποιαδήποτε εορταστική τους εκδήλωση, ειδάλλως «όσοι παρακούσουν αυτή τη διαταγή θα θεωρούνται προδότες της πατρίδας και δεν θα μας τύπτει καθόλου η συνείδησή μας για την καταστροφή που θα υποστούν τούτοι με τα αντίποινα που θα εφαρμόσουμε». ‘’Στο ίδιο, σελ. 44-45.’’
Κατά παρόμοιο τρόπο, στην πρώτη της προκήρυξη τής 29ης Νοεμβρίου 1957, η ΤΜΤ «προειδοποιούσε» ότι θα πρέπει να υπακούουν όλοι στις «διαταγές» της, προσθέτοντας τα εξής: «Στον αγώνα αυτό δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι θα υπάρξουν προδότες ανάμεσά μας, εάν όμως υπάρξουν, τότε η συντριβή τους θα αποτελέσει ένα αναπόφευκτο καθήκον».’’Στο ίδιο, σελ. 45.’’ Επιπροσθέτως, σε προκήρυξή της 20ής Δεκεμβρίου του ιδίου έτους η ΤΜΤ εξέθετε με σαφήνεια το στόχο της: «Ο υπέρτατος εκπρόσωπος των Τουρκοκυπρίων είναι η Τουρκία και το σύνθημά του είναι η Διχοτόμηση και μόνο η Διχοτόμηση». ‘’Aydın Akkyrt, Türk Mukavemet Teskilatı («İstanbul: Bayrak Matbaacılık, 1999), σελ. 42, παράθεση στο Kızılyürek, «Rauf Denktaş», σελ. 337.’’ Στις 11 Μαΐου 1958, η οργάνωση προειδοποιούσε με αντίποινα όσους Τουρκοκύπριους «συνάπτουν σχέσεις με Ελληνοκύπριους ή εισέρχονται σε μπαρ, εστιατόρια και νυκτερινά κέντρα που τους ανήκουν». ‘’Στο ίδιο, σελ. 338’’
Ωστόσο, η προώθηση του στόχου της διχοτόμησης μέσω της επιβολής της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής απομόνωσης των δύο κοινοτήτων, δεν εφαρμοζόταν μόνο από την ΤΜΤ, αλλά και από την «Ομοσπονδία Τουρκοκυπριακών Οργανώσεων» (Kıbrıs Türk Kurumları Federasyonu). Την προεδρία της τελευταίας αναλαμβάνει με την υποστήριξη του Küçük ένα ηγετικό στέλεχος της ΤΜΤ, πιθανώς και συνιδρυτής της, ο γνωστός Rauf Denktaş. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η εξέλιξη αυτή λαμβάνει χώρα στις 27 Οκτωβρίου 1957, μόλις ένα μήνα πριν την ίδρυση της ΤΜΤ. Όπως παρατηρεί ο Kızılyürek, κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Denktaş, «οι δραστηριότητές της στηρίζονταν σε μία ευρεία καμπάνια που στόχο είχε τη διχοτόμηση. Ο Denktaş ξεκίνησε την καμπάνια ‘από Τούρκο σε Τούρκο’ η οποία αποσκοπούσε στον τερματισμό των οικονομικών σχέσεων μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. […] [Παράλληλα], η καμπάνια ‘συμπατριώτη μίλα τουρκικά’ οδήγησε στη σιωπή ορισμένους Τουρκοκύπριους που δεν γνώριζαν την τουρκική, διότι επιβαλλόταν χρηματικό πρόστιμο σε όσους μιλούσαν ελληνικά». Στο ίδιο, σελ. 337. Σωστά επισημαίνει ο συγγραφέας τις ομοιότητες με την αντίστοιχη καμπάνια αφομοίωσης και εκτουρκισμού των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων της Τουρκίας από το κεμαλικό καθεστώς της δεκαετίας του 1930. Παράλληλα, όπως πληροφορεί, η συνδεδεμένη με την «ΟΤΟ», «Οργάνωση Τουρκοκυπριακής Νεολαίας» άσκησε τόσο εκτεταμένη βία εναντίον των Τουρκοκυπρίων, ώστε «σηκώθηκαν οι τρίχες» του ίδιου του Τούρκου πρωθυπουργού Menderes, ο οποίος αναγκάστηκε να ανακαλέσει στην Άγκυρα τον επικεφαλής της, Celal Hordan, βλ. Kızılyürek, «Rauf Denktaş», σελ. 338.
Είναι εντυπωσιακό, μάλιστα, το γεγονός ότι ο Küçük είχε με μεγάλη ακρίβεια περιγράψει τις γεωγραφικές συντεταγμένες της διχοτόμησης ήδη από τις 17 Ιουλίου 1957: Η διχοτόμηση έπρεπε να ακολουθήσει «τον 35ο παράλληλο, ο οποίος διερχόταν από το μέσο του νησιού». ‘’Ahmet An, «Türk Mukavemet Teşkilâtı’nın», σελ. 45-46.’’
Την ίδια, άλλωστε, θέση θα επαναλάμβανε επτά χρόνια αργότερα, όταν σε συνέντευξη που παραχώρησε στη γαλλική Le Monde, περιέγραφε τον 35ο παράλληλο ως την «ιδεατή γραμμή» διχοτόμησης της Κύπρου. ‘’Ahmet An, «1963 Olaylarının 35. Yıldönümünde Kıbrıs’taki Ayrılıkçı Politikalara bir Bakış» (Μια Ματιά στις Πολιτικές Διαχωρισμού στην Κύπρο στην 35η Επέτειο των Γεγονότων του 1963), Tarih ve Toplum, τομ. 30, τευχ. 180 (Δεκέμβριος 1998), σελ. 41-42.’’
Όπως δε αποκαλύπτει ο An, είχε εκπονηθεί και συγκεκριμένο διχοτομικό σχέδιο για τη μετακίνηση τουρκοκυπριακού πληθυσμού βορείως του 35ου παραλλήλου: «Προς τον σκοπό αυτό και προκειμένου να προσδιοριστούν οι τοποθεσίες όπου θα μετοικούσαν οι Τούρκοι, έγιναν μελέτες από την τουρκοκυπριακή ηγεσία και το εκπονηθέν σχέδιο μετανάστευσης απεστάλη στο τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών». ‘’Ahmet An, «Türk Mukavemet Teşkilâtı’nın», σελ. 49.’’
Αυτό θα είναι και το πλαίσιο στο οποίο θα κινηθεί η τουρκική εξωτερική πολιτική στο Κυπριακό και στην επόμενη δεκαετία: Η πολιτική εξουσία θα προωθούσε τα «ζωτικά της συμφέροντα» στην Κύπρο με πλήρη συνείδηση του γεγονότος ότι η δυτική συμμαχία και οι ισχυροί της εταίροι προσδιορίζουν και τα όρια των βημάτων που μπορεί να κάνει κάθε φορά. Παράλληλα, όμως, τα βήματα αυτά θα συμπληρώνονταν και θα στοιχίζονταν στην «σωστή» πορεία της διχοτόμησης και της επανάκτησης του ελέγχου επί του συνόλου της Κύπρου από την ετέρα, σύστοιχη εξουσία της Τουρκίας: Το Γενικό Επιτελείο και ειδικότερα το Γραφείο Ειδικού Πολέμου.
Ενιαίο κράτος: Η προδιαγεγραμμένη διάλυση
Με την ίδρυση, λοιπόν, της Κυπριακής Δημοκρατίας, η πολιτική εξουσία και ισχύς στην τουρκική πλευρά βρισκόταν ουσιαστικά μοιρασμένη μεταξύ δύο εταίρων: Της εκάστοτε εκτελεστικής εξουσίας στην Τουρκία αφενός και του τουρκικού Γενικού Επιτελείου αφετέρου, το οποίο μέσω του αρμόδιου ‘Γραφείου Ειδικού Πολέμου’ και της τουρκοκυπριακής ηγεσίας έλεγχε την κατάσταση και τις εξελίξεις στην Κύπρο. Είναι
